Joanna Trzebska
Psycholożka | Terapeutka behawioralna w trakcie certyfikacji

Pierwsza wizyta u psychologa potrafi budzić sporo emocji. Zarówno u dzieci, jak i u rodziców. Co będziemy robić? O co będę pytać? Czy dziecko będzie musiało opowiadać o swoich problemach? A może okaże się, że jako rodzice robicie coś nie tak?
Chciałabym Was trochę uspokoić i zaprosić do mojego gabinetu – na razie słowami. Opowiem Wam, jak pracuję, czego możecie się spodziewać i dlaczego pierwsze spotkanie wcale nie musi wyglądać tak, jak je sobie wyobrażacie.
To nie jest kolejna lekcja
Dzieci czasem przychodzą do mnie z przekonaniem, że będzie jak w szkole, tylko gorzej. Bo jeszcze trzeba będzie opowiadać o sobie. I pewnie nie można zgłosić nieprzygotowania.
Otóż można!
W moim gabinecie dużo rozmawiamy, ale też się śmiejemy. Z młodszymi dziećmi budujemy z klocków, rysujemy, rozmawiamy o dinozaurach (byłam już nawet skamieliną!), czasem tańczymy albo wymyślamy własne zabawy.
Ze starszymi rozmawiam o piłce nożnej, Minecrafcie, mangach, filmach, muzyce, książkach, relacjach, szkole, a nawet o tym, dlaczego (nie) trzeba prasować koszulek. Zdarza się, że uczymy się czegoś od siebie nawzajem.
Nie oznacza to, że każda wizyta wygląda tak samo. Z jednym dzieckiem usiądę na dywanie, z innym przy biurku. Nastolatek może wybrać wygodny fotel i po prostu porozmawiać. A jeśli na początku nie ma ochoty mówić zbyt wiele? To też jest w porządku.
Nie oczekuję, że dziecko od pierwszej minuty będzie gotowe opowiadać mi o swoich trudnościach.
Najpierw chcę je poznać.
Te pozornie zwyczajne rozmowy, zabawy i wspólne aktywności nie są przerwą przed właściwą terapią. One są częścią mojej pracy. To właśnie w ten sposób budujemy relację i zaufanie, bez których trudno o dalszą współpracę.
Rodzicu, nie musisz przygotowywać się jak do egzaminu
Zdarza się, że rodzice przychodzą do mnie z trzema stronami notatek i obawą, że zapomną powiedzieć o czymś ważnym.
Jeżeli notatki pomagają Wam uporządkować myśli – świetnie, zabierzcie je. Ale nie są konieczne.
Podczas spotkania przeprowadzę z Wami wywiad. Będę pytać, słuchać i dopytywać. Nie musicie wiedzieć, od czego zacząć ani jak profesjonalnie nazwać trudności swojego dziecka. To moje zadanie, żeby pomóc Wam je uporządkować.
Jeśli jednak chcecie wcześniej zebrać myśli, zastanówcie się nad trzema rzeczami:
- Od kiedy obserwujecie zachowanie, które Was niepokoi?
- W jakich sytuacjach trudności się nasilają, a kiedy są mniej widoczne?
- Czego już próbowaliście? Co pomogło, choćby na chwilę, a co nie przyniosło rezultatu?
To ostatnie jest dla mnie szczególnie cenne.
Rodzice często mają za sobą dziesiątki prób i wiedzą o swoim dziecku rzeczy, których nie znajdę w żadnym teście.
Jeśli posiadacie wcześniejsze diagnozy, opinie ze szkoły lub przedszkola, zalecenia lekarskie czy wyniki badań, również możecie je zabrać.
Nie musimy omówić wszystkiego podczas pierwszego spotkania. Czasem ważne pytania pojawiają się dopiero przy kolejnej rozmowie.
Co wydarzy się, kiedy wejdziecie do gabinetu?
Przede wszystkim nie spodziewajcie się sztywnej, oficjalnej atmosfery.
Podczas pierwszej wizyty dziecko zazwyczaj jest obecne od początku spotkania. Sposób prowadzenia rozmowy dostosowuję do jego wieku, potrzeb i sytuacji rodziny. Rozmawiam z rodzicem o tym, co Was sprowadza, jak wygląda codzienność, co budzi niepokój i z czym chcielibyście otrzymać pomoc.
Młodsze dziecko może w tym czasie rysować, oglądać gabinet, zainteresować się czymś na półce albo włączyć się do naszej rozmowy w najmniej spodziewanym momencie.
I bardzo dobrze!
Ja w tym czasie nie tylko słucham, ale również obserwuję. Jak dziecko reaguje na nowe otoczenie? W jaki sposób komunikuje swoje potrzeby? Jak nawiązuje kontakt? Jak wygląda jego relacja z rodzicem?
To dla mnie ważne informacje, które pomagają lepiej je poznać.
Ze starszymi dziećmi i nastolatkami rozmawiam również o tym, jak one same postrzegają swoją sytuację. Chcę usłyszeć ich zdanie, nawet jeśli różni się od perspektywy rodzica.
Mam przy tym jedną zasadę, której pilnuję od pierwszej minuty:
Przy dziecku rozmawiamy o dziecku z szacunkiem.
Nawet jeśli wydaje się pochłonięte rysowaniem, zabawą czy oglądaniem czegoś, może słyszeć każde nasze słowo.
Rozumiem rodzicielską frustrację, bezradność i zmęczenie. Naprawdę. Jest na nie miejsce podczas naszych rozmów. Nie chcę jednak, żeby dziecko słuchało o sobie wyłącznie jako o problemie.
Jeśli są sprawy, o których chcecie porozmawiać bez dziecka, możemy ustalić osobny termin lub inną formę konsultacji odpowiednią do sytuacji.
Czego nie będę robić?
Nie będę zmuszać dziecka do opowiadania o rzeczach, o których nie jest jeszcze gotowe mówić.
Nie będę go odpytywać, oceniać ani wyliczać mu błędów.
Zamiast skupiać się wyłącznie na trudnościach, będę szukać również jego mocnych stron. Tego, co lubi, co potrafi, co sprawia mu radość i w czym czuje się dobrze. To często doskonały punkt wyjścia do dalszej pracy.
Pierwsze spotkanie nie zawsze pozwala postawić diagnozę. Czasem potrzebne są dodatkowe rozmowy, obserwacje lub pogłębiona diagnostyka. Pierwsza wizyta służy poznaniu dziecka i jego sytuacji, a nie szybkiemu przypisaniu mu określonej etykiety.
Jeżeli uznam, że potrzebna jest pogłębiona diagnostyka lub konsultacja z innym specjalistą, powiem Wam o tym i wyjaśnię, jakie mogą być kolejne kroki.
„Ale ja nie chcę tam iść!”
Jeśli usłyszycie to od swojego dziecka, nie jesteście wyjątkiem.
Dzieci rzadko same proponują wizytę u psychologa. Nastolatki również nie zawsze są zachwycone perspektywą rozmowy z kolejnym dorosłym, którego nie znają.
Dlatego bardzo Was proszę: nie przedstawiajcie spotkania ze mną jako kary, konsekwencji złego zachowania ani wizyty u kogoś, kto ma dziecko „naprawić”.
Powiedzcie prawdę, dostosowując sposób rozmowy do jego wieku.
Młodszemu dziecku możecie powiedzieć:
„Pójdziemy do pani, która pomaga dzieciom, kiedy coś je martwi, złości albo jest dla nich trudne. Można z nią porozmawiać, pobawić się i poznać ją”.
Opowiedzcie, ile potrwa spotkanie, co będziecie robić później i jak wygląda gabinet. Możecie wspomnieć o klockach, książkach, kartkach i kredkach. Niektóre maluchy mylą psychologa z lekarzem, dlatego warto wyjaśnić, że nie będzie zastrzyków ani bolesnych badań.
Jeśli dziecko chce zabrać ulubioną zabawkę, niech ją zabierze.
Ze starszym dzieckiem porozmawiajcie otwarcie. Możecie powiedzieć, że widzicie, iż ostatnio z czymś jest mu trudno i chcielibyście wspólnie poszukać pomocy. Że nie musi od razu o wszystkim opowiadać i że jego zdanie również będzie ważne.
Warto wcześniej ustalić ze mną, jak będzie wyglądała obecność rodzica podczas wizyty i jakie zasady poufności obowiązują w pracy z dzieckiem lub nastolatkiem.
A jeśli mimo wszystko dziecko przyjdzie niechętnie?
Po prostu powiedzcie mi o tym na wejściu.
Z niechęcią można pracować. Z utraconym zaufaniem jest znacznie trudniej. Dlatego nie oszukujcie dziecka co do tego, dokąd jedzie, i nie wymagajcie od niego udawania entuzjazmu.
Rodzicu, Ty również jesteś ważną częścią tej pracy
Nie jesteście tylko osobami, które przywożą dziecko na spotkanie i odbierają je po zakończeniu wizyty.
Wasza rola jest znacznie większa.
W zależności od wieku dziecka i charakteru naszej współpracy będziemy regularnie rozmawiać o postępach, trudnościach i kolejnych krokach. Czasem zaproponuję Wam krótkie ćwiczenie do wykonania w domu, niekiedy w formie zabawy lub gry. Innym razem poproszę o obserwowanie konkretnych sytuacji i robienie krótkich notatek.
Nie chodzi o dokładanie Wam kolejnych obowiązków, ale o to, aby to, nad czym pracujemy podczas spotkań, miało szansę przełożyć się na codzienne życie.
Wy spędzacie z dzieckiem cały tydzień. Ja widzę je przez niewielką część tego czasu.
Dlatego tak bardzo zależy mi na naszej współpracy.
Jednocześnie w pracy ze starszymi dziećmi i nastolatkami dbam o ich prywatność oraz przestrzeń do samodzielnej rozmowy. Zaufanie młodego człowieka jest równie ważne jak dobra współpraca z rodzicami.
Ile spotkań będzie potrzebnych?
Chciałabym móc odpowiedzieć na to pytanie już podczas pierwszej wizyty, ale uczciwa odpowiedź brzmi: to zależy.
Czasem wystarcza kilka spotkań. Przy określonych trudnościach możemy pracować według krótszego, ustrukturyzowanego planu. Zdarza się jednak, że problemy narastały latami i potrzebujemy znacznie więcej czasu.
Na początku wspólnie ustalamy cele i zasady współpracy. Będziemy też regularnie sprawdzać, czy obrany kierunek przynosi oczekiwane rezultaty i czy coś wymaga zmiany.
A kiedy zauważycie pierwsze efekty?
Pierwsze zmiany możecie zauważyć przede wszystkim Wy: w domu, w szkole i w codziennych sytuacjach.
Dziecko wejdzie do sklepu, którego wcześniej unikało. Zaśnie bez kolejnego powrotu do kuchni. Pokłóci się z rodzeństwem, ale tym razem bez krzyku. Nastolatek opowie o czymś, co dotąd zatrzymywał dla siebie, albo spróbuje inaczej poradzić sobie z trudną sytuacją.
To mogą być naprawdę drobne zmiany.
Będę Was prosić, żebyście je zauważali i zapisywali. W codziennym pośpiechu łatwo je przeoczyć, a są dla nas ważną informacją o tym, jak przebiega nasza wspólna praca.
I jeszcze jedno. Nie przychodzicie do mnie po ocenę.
Wiem, że wielu rodziców obawia się, że podczas wizyty usłyszy, iż popełniło jakieś błędy wychowawcze.
Nie szukam winnego.
Będę pytać o różne rzeczy. Czasem pozornie niezwiązane z problemem, z którym przychodzicie. O przebieg ciąży, rozwój dziecka, jego sen, codzienną rutynę, relacje rodzinne czy czas spędzany przed ekranem.
Nie dlatego, że chcę sprawdzić, czy jesteście dobrymi rodzicami.
Potrzebuję tych informacji, aby lepiej zrozumieć Wasze dziecko i sytuację, w której się znajduje.
Nie oczekuję idealnych odpowiedzi, idealnych rodziców ani idealnych dzieci.
Zależy mi na szczerości, wzajemnym szacunku i wspólnym szukaniu rozwiązań.
Nie musicie też mieć pewności, że Wasze dziecko potrzebuje terapii.
Możecie przyjść właśnie po to, żeby się tego dowiedzieć. Czasem potrzebna jest dłuższa współpraca, czasem dodatkowa diagnostyka, a niekiedy wystarczy konsultacja i kilka wskazówek dotyczących dalszego postępowania.
Jeśli uznam, że na ten moment terapia nie jest potrzebna, również Wam o tym powiem.
Zapraszam Was do mojego gabinetu
Nie musicie mieć gotowych odpowiedzi, wiedzieć, od czego zacząć, ani umieć nazwać wszystkiego, co Was niepokoi.
Możecie przyjść z pytaniami, wątpliwościami, zmęczeniem, a nawet z dzieckiem, które wcale nie ma ochoty mnie poznać.
Zaczniemy od rozmowy. Bez pośpiechu, bez oceniania i z szacunkiem dla każdego, kto przekroczy próg mojego gabinetu.
Do zobaczenia!
Joanna Trzebska
Psycholożka
Terapeutka behawioralna w trakcie certyfikacji